Body preview

https://aivoordocenten.nl/

* Prinsjesdag: AI krijgt geld en aandacht, ook in het onderwijs. (#nieuwtje-1)
* Congres AIvoordocenten: interviews met de sprekers. (#webinarserie)
* AI topmannen willen vertragen, maar wie doet er mee? (#id_2e-nieuwtje)
* Chatbot van de week: De voorbeeldenwerkplaats. (#chatbot-van-de-week)
* Tip van de week: Ken het verschil tussen Chat en Work. (#tip-van-de-week)
* App van de week: Vlak, een grafische rekenmachine in je browser. (#app-van-de-week)
* Onderzoek van de week: Wat betekent ‘controleer het AI-antwoord’ eigenlijk?. (#onderzoek-van-de-week)
* Best practice van de week: Leerstof oefenen in een racegame. (#best-practice)



** Prinsjesdag: AI krijgt geld en aandacht, ook in het onderwijs ()
------------------------------------------------------------

AI krijgt een concrete plek in de kabinetsplannen voor 2027. Er komt geld voor een publieke AI-voorziening voor scholen, voor Europese AI-ontwikkeling en voor de infrastructuur die daarvoor nodig is. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen ging het bovendien over een vraag die veel docenten herkennen: hoe benut je AI zonder dat leerlingen hun denkwerk eraan uitbesteden?

Het meest concrete onderwijsnieuws is de voorgenomen investering van € 10,7 miljoen in 2027 voor een publieke AI-voorziening voor het basis- en voortgezet onderwijs. Volgens de plannen van OCW (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2026/09/15/prinsjesdag-kabinet-investeert-in-talent-taal-en-media) moeten scholen daarmee verschillende AI-modellen kunnen gebruiken, met afspraken over privacy, veiligheid en gegevens. Het geld gaat via Kennisnet naar de ontwikkeling van die voorziening. Scholen moeten zo meer grip krijgen op hun AI-gebruik en minder afhankelijk worden van één aanbieder. Wat ons betreft een verstandige investering: toegang tot verantwoorde AI verdient een gezamenlijke aanpak.

Ook voor mbo, hbo en universiteiten wordt al aan een AI-voorziening gewerkt. De onderwijsbegroting noemt als ambitie dat alle studenten en docenten in het vervolgonderwijs die in 2027 veilig en verantwoord kunnen gebruiken. Eind dit jaar verwacht het kabinet een Kamerbrief over de verantwoorde inzet van AI in deze sectoren. Het gaat dus om voorzieningen in ontwikkeling; Prinsjesdag levert nog geen direct bruikbare omgeving voor iedere docent op.

Buiten het onderwijs is de inzet eveneens concreet. In de begroting van Economische Zaken en Klimaat staat vanaf 2027 € 120 miljoen voor deelname van bedrijven aan een Europees AI-programma. Daarnaast werkt het kabinet aan de AI-fabriek in Groningen, met een supercomputer en expertisecentrum. Het bestaande Nationaal Onderwijslab AI blijft zich richten op toepassingen die leren en lesgeven verbeteren, inclusief onderzoek naar de pedagogische gevolgen.

En wat werd er in de Kamer besproken?

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen waarschuwde Laurens Dassen (Volt) voor leerlingen die hun spreekbeurt door ChatGPT laten schrijven. Premier Jetten benadrukte dat lezen, schrijven en rekenen de basis blijven, terwijl digitale vaardigheden ook een doordachte plek in het onderwijs moeten krijgen. Over de concrete aanpak wilde hij verder praten met het onderwijsveld en studenten. Een uitgewerkt antwoord op wat dit morgen voor jouw lessen betekent, kwam daar nog niet uit.

De Kamer nam daarnaast moties aan over een AI-veiligheidsinstituut en gezamenlijke AI-investeringen met het bedrijfsleven (https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/stemmingsuitslagen/detail?did=2026P14830&id=2026P14830) . Ook de risico’s en de Europese positie krijgen dus politieke aandacht.

Onze conclusie is voorzichtig positief: AI wordt al wat serieuzer genomen en dat zie je terug in concrete begrotingsvoorstellen. Voor het onderwijs is vooral de keuze voor publieke voorzieningen welkom. De volgende stap verdient minstens zoveel aandacht: docenten helpen bepalen wanneer AI het leren versterkt, wanneer het oefenen juist overneemt en hoe je daar je lessen en toetsing op aanpast. Een veilige AI-omgeving is een belangrijke voorwaarde. Goed onderwijs vraagt daarnaast om tijd, kennis en didactische keuzes.



** AIvoordocenten congres 3 november (http://aivoordocenten.nl)
------------------------------------------------------------

Wat wil je dat leerlingen zelf blijven doen als AI steeds meer kan overnemen?

Die vraag raakt aan je opdrachten, je toetsing en de manier waarop je lesgeeft. Tegelijkertijd kan AI je helpen om tijd vrij te maken, lesmateriaal aan te passen en nieuwe werkvormen te ontwikkelen. Op dinsdag 3 november brengen we die mogelijkheden en vragen samen tijdens het Congres AI voor Docenten in Van der Valk Veenendaal.

Om alvast kennis te maken met onze gastsprekers, hebben we Ilona Boomsma, Jet Zantvoord en Erdinç Saçan laten interviewen. In onze sprekersbrochure ‘Onze sprekers aan het woord’ (https://nl.linkedin.com/posts/marcelmutsaarts_onze-sprekers-aan-het-woord-activity-7504062900395925505-QRcJ) lees je hun kernboodschappen. De volledige interviews zijn ook online te lezen:

Ilona Boomsma (https://aivoordocenten.nl/congres/interviews/ilona-boomsma/) laat zien hoe AI ruimte kan maken voor maatwerk in je lessen. Haar oproep: verdiep je ook in de mogelijkheden, zodat je bewust kunt kiezen wat bij jouw onderwijs past.

Jet Zantvoord (https://aivoordocenten.nl/congres/interviews/jet-zantvoord/) kijkt naar de taken waarop je tijd en energie verliest. Wat kun je aan AI overlaten, terwijl je zelf de inhoud en didactische keuzes blijft bepalen?

Erdinç Saçan (https://aivoordocenten.nl/congres/interviews/erdinc-sacan/) onderzoekt wat AI vraagt van toetsing en zelfstandig denken. Ook maakt hij zichtbaar hoe vooroordelen en belangen in AI-systemen kunnen doorwerken.

Op het congres kun je met hen verder praten en zelf aan de slag. Barend Last is dagvoorzitter en verzorgt een sessie over AI-ready toetsing. Daarnaast kun je met ons een eigen onderwijsapp bouwen of werken aan goede prompts en een chatbot voor jouw vak. Je kiest twee verdiepende sessies die passen bij jouw praktijk.

Lees alvast de interviews, neem een collega mee en bekijk het programma en reserveer je plek voor 3 november (https://aivoordocenten.nl/congres/) . We ontmoeten je graag in Veenendaal!



** AI topmannen willen vertragen, maar wie doet er mee? ()
------------------------------------------------------------

De afgelopen week berichtten onder meer NRC (https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/13/concurrerende-ai-bedrijven-opvallend-eensgezind-ai-ontwikkeling-moet-langzamer-en-onder-toezicht-a4936519) , de Volkskrant (https://www.volkskrant.nl/tech/het-gaat-te-snel-met-ai-waarschuwt-de-ceo-van-ai-bedrijf-anthropic-op-een-curieus-moment~ba81cbca/) en NOS (https://nos.nl/artikel/2630799-ai-topmannen-waarschuwen-ai-dreigt-ons-de-baas-te-worden) over een opvallende oproep: verschillende leiders van AI-bedrijven vinden dat de ontwikkeling van AI langzamer moet. Wat stellen ze voor, en hoeveel steun is daarvoor?

Aanleiding is het essay We Must Pace the Frontier (https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier) van Dario Amodei, directeur van Anthropic, het bedrijf achter Claude. Volgens hem versnelt de ontwikkeling doordat AI steeds meer helpt bij het bouwen van de volgende generatie AI. Het onderzoek naar veiligheid en menselijke controle dreigt daarbij achter te raken. Hij wil het tempo van verdere capaciteitsgroei beperken, zodat bedrijven hun modellen beter kunnen begrijpen, testen en beveiligen.

Amodei pleit voor onafhankelijke onderzoekers die permanent binnen AI-bedrijven kunnen meekijken, gezamenlijke veiligheidsnormen en internationale afspraken. Anthropic zegt die externe onderzoekers zelf al te gaan toelaten. Het voorstel betekent geen volledige stop: ook met een lager tempo verwacht Amodei nog steeds snelle vooruitgang.

Bijval, maar ook duidelijke verschillen

Sam Altman van OpenAI, Demis Hassabis van Google DeepMind en Elon Musk schaarden zich achter de oproep (https://nos.nl/artikel/2630799-ai-topmannen-waarschuwen-ai-dreigt-ons-de-baas-te-worden) . Altman steunt ook het toelaten van onafhankelijke controleurs. Microsoft publiceerde daarnaast een conceptgedragscode voor zijn eigen AI-modellen (https://microsoft.ai/news/mai-code-of-conduct/) , waarin menselijke controle centraal staat. Dat is op zichzelf geen toezegging om gezamenlijk te vertragen.

Bij Meta ligt het accent anders. Mark Zuckerberg benadrukt dat bedrijven zelf verantwoordelijkheid moeten nemen (https://nos.nl/artikel/2631270-kritiek-op-ai-bedrijven-die-oproepen-tot-vertraging-vanwege-gevaar-doe-het-dan) en modellen kunnen uitstellen wanneer de veiligheid onvoldoende is. Nvidia-topman Jensen Huang verzet zich tegen een gecoördineerde vertraging en extra regulering (https://www.semafor.com/article/09/16/2026/tech-leaders-take-opposing-positions-on-ai-slowdown) . De aanvankelijke eensgezindheid betekent dus nog geen gezamenlijke afspraak over het ontwikkeltempo.

Trump en China willen hun positie behouden

Trump wijst de oproep tot vertraging af. Hij vindt bestaande bevoegdheden voldoende en benadrukt dat de Verenigde Staten de AI-wedloop met China moeten winnen. China reageert eveneens afwijzend op de waarschuwingen, maar pleit wel voor een balans tussen ontwikkeling en veiligheid, nationale regels en internationale samenwerking. Een toezegging om de ontwikkeling af te remmen blijft uit.

Daar zit de moeilijkheid: vertragen vraagt vertrouwen dat concurrenten hetzelfde doen. Amodei wil bovendien de Amerikaanse voorsprong behouden, onder meer door beperkingen op de levering van geavanceerde chips aan China. Dat maakt internationale overeenstemming ingewikkeld.

Voor het onderwijs is onze conclusie: reken voorlopig niet op een adempauze. Blijf investeren in AI-geletterdheid, vakkennis en toetsvormen die zichtbaar maken wat leerlingen en studenten zelf begrijpen. Marcel schreef deze week een verdiepend artikel over de exponentiële groei van de capaciteiten van AI-modellen. Die ontwikkeling vraagt dat we onze onderwijskeuzes regelmatig opnieuw bekijken.



** Chatbot van de week ()
------------------------------------------------------------

De voorbeeldenwerkplaats

Een definitie kunnen opzeggen betekent nog niet dat je een begrip begrijpt. Herkent een leerling bijvoorbeeld een democratie als het land verkiezingen houdt, maar de oppositie nauwelijks ruimte krijgt? Juist voorbeelden die een beetje schuren, kunnen een goed gesprek opleveren.

De Voorbeeldenwerkplaats helpt je zulke gesprekken voorbereiden. Je geeft een begrip, je doelgroep en eventueel de definitie uit je lesmethode op. De chatbot maakt vervolgens een set met duidelijke voorbeelden, tegenvoorbeelden die erop lijken maar er niet onder vallen, en grensgevallen die om discussie of extra informatie vragen.

Je krijgt een leerlingversie zonder antwoorden en een docentversie met uitleg, mogelijke denkfouten en verdiepende vragen. Leerlingen bepalen bij ieder geval zelf of het bij het begrip hoort en onderbouwen hun keuze. Vooral twee situaties die maar op één belangrijk kenmerk verschillen, maken zichtbaar waar het begrip precies om draait.

Handig voor begrippen als een zoogdier, een chemische reactie, beeldspraak of ondernemerschap. Laat leerlingen na de bespreking ook zelf een voorbeeld en een sterk gelijkend tegenvoorbeeld bedenken. Aan hun uitleg zie je vervolgens hoe goed ze het onderscheid begrijpen.

De chatbot is beschikbaar als GEM hieronder.
Gemini (https://gemini.google.com/gem/1QehWHaQLBhIEj-VSNm0HWaHxw5e0O5z0?usp=sharing)


** Tip van de week ()
------------------------------------------------------------

Ken het verschil tussen Chat en Work

Gebruik je ChatGPT vooral om vragen te stellen en teksten te schrijven? Kijk dan eens naar de keuze tussen Chat en Work. Chat is handig voor uitleg, brainstormen en een tekst bijschaven. Met Work kun je uitgebreidere taken laten uitvoeren, waarbij ChatGPT meerdere stappen doorloopt en bestanden oplevert die je kunt gebruiken.

Denk bijvoorbeeld aan: “Maak op basis van deze lesmaterialen een presentatie van acht dia’s en een bijpassend werkblad in Word voor 3 havo.” Je geeft de bronnen, doelgroep en gewenste uitkomst mee. Work gaat vervolgens aan de slag met de bestanden. Tijdens het werken kun je bijsturen en na afloop laat je onderdelen aanpassen.

Daarbij is het verschil tussen de webversie en de desktopapp belangrijk. Work in je browser werkt in de cloud: op computers van OpenAI, met de bestanden die je uploadt en diensten die je koppelt. Het krijgt daarmee geen directe toegang tot de bestanden en programma’s op jouw laptop. Wil je dat wel, dan gebruik je de desktopapp en kies je bij Work voor Work locally. Je geeft vervolgens toegang tot de map waarmee je wilt werken.

Via de functie Computer Use kan ChatGPT ook programma’s op je computer bedienen: klikken, typen en door vensters navigeren. Daarvoor schakel je in de desktopapp de Computer Use-plugin in en geef je toestemming voor de betreffende programma’s. Zo kun je AI bijvoorbeeld een bestaand bestand laten aanpassen of handelingen in een programma laten uitvoeren. Beschrijf concreet wat er moet gebeuren en controleer het resultaat.

Work in de webversie is beschikbaar voor geschikte betaalde accounts, zoals Plus, Pro en zakelijke of onderwijsabonnementen; niet voor Free en Go. Beschikbaarheid en gebruikslimieten hangen af van je abonnement en eventuele schoolinstellingen.

Gebruik je Claude? Daar heet de vergelijkbare functie Cowork (https://support.claude.com/en/articles/13345190-get-started-with-claude-cowork) , eveneens voor betaalde accounts. Ook daar heb je voor toegang tot je eigen computer de desktopapp nodig. Bij Pro- en Max-gebruikers worden Chat en Cowork momenteel samengevoegd tot één omgeving. Zie je geen aparte Cowork-knop meer, dan kun je de taak gewoon in het gesprek geven.


** App van de week ()
------------------------------------------------------------

Vlak, een grafische rekenmachine in je browser

Geen grafische rekenmachine bij de hand, maar wel een laptop waarop je mag werken? Daarvoor hebben we Vlak (https://vlak-rekenomgeving.vercel.app/) gemaakt: een gratis, Nederlandstalige rekenomgeving die je direct in je browser opent. Leerlingen kunnen zonder account aan de slag.

Met Vlak kun je berekeningen uitvoeren, maximaal vier grafieken tegelijk tekenen en bijbehorende waardentabellen bekijken. Ook kun je bijvoorbeeld nulpunten en snijpunten zoeken, een minimum of maximum bepalen en werken met statistiek en kansrekening. Handig om tijdens de les of thuis te oefenen: hoe verandert een grafiek als je de formule aanpast? En waar snijden twee functies elkaar? De app doet het rekenwerk; de leerling zorgt zelf voor de redenering en uitwerking.

Als docent kun je bovendien een oefenprofiel samenstellen waarin je bepaalt welke rekenfuncties beschikbaar zijn. Dat profiel deel je via een link met je leerlingen.

De huidige versie is bedoeld voor oefenen en onbecijferde activiteiten. Vlak is nog niet vrijgegeven voor toetsen die meetellen voor een cijfer en is geen officieel goedgekeurde rekenmachine voor het centraal examen.



** Onderzoek van de week ()
------------------------------------------------------------

Wat betekent ‘controleer het AI-antwoord eigenlijk?

We zeggen het regelmatig tegen leerlingen en studenten: controleer wat AI je vertelt. Een nieuwe literatuurverkenning in Frontiers in Psychology (https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2026.1965371/full) , gepubliceerd op 11 september, laat zien waarom die instructie meer uitleg verdient.

De onderzoekers maken onderscheid tussen een antwoord controleren, dat zorgvuldig doen en daadwerkelijk tot een onderbouwd oordeel komen. Een leerling kan bijvoorbeeld dezelfde vraag nogmaals aan een chatbot stellen en dat als controle beschouwen. Maar als de chatbot hetzelfde antwoord geeft, is daarmee nog niet vastgesteld dat het klopt. Ook bij het raadplegen van een externe bron moet de leerling kunnen beoordelen of die bron de bewering echt ondersteunt.

Voor je les betekent dit dat je concreet moet maken wat je onder controleren verstaat. Laat leerlingen een bewering uit een AI-antwoord kiezen, die vergelijken met de lesstof of een betrouwbare bron en uitleggen wat ze hebben vastgesteld. Klopt de bewering, moet er iets worden aangepast of blijft er twijfel? Vraag ook waarop ze dat oordeel baseren. Zo wordt zichtbaar hoe ze controleren en waar ze begeleiding nodig hebben.

Daarnaast verdient het leren zelf aandacht. Een goed antwoord dat met AI tot stand komt, vertelt nog weinig over wat een leerling zelfstandig begrijpt. Laat daarom na de opdracht bijvoorbeeld een vergelijkbare vraag zonder AI beantwoorden of de redenering in eigen woorden uitleggen.

De publicatie bundelt bestaand onderzoek en bewijst niet dat één controleaanpak altijd werkt. De bruikbare les is wel helder: maak het controleren van AI-antwoorden een vaardigheid die je expliciet voordoet, oefent en bespreekt.



** AI-tussenuurtje met de best practice van de week ()
------------------------------------------------------------

In (https://us.list-manage.com/DrHtz8gPZPP?e=abffd1548a&c2id=9dc1fdce5f294cdf1d0ae291919efad6) het AI- (https://us.list-manage.com/11K5ixaQ2Gi?e=abffd1548a&c2id=9dc1fdce5f294cdf1d0ae291919efad6) tussenuurtje (https://us.list-manage.com/oRPE3YCtADx?e=abffd1548a&c2id=9dc1fdce5f294cdf1d0ae291919efad6) hebben (https://us.list-manage.com/fbrYAzEKof3?e=abffd1548a&c2id=9dc1fdce5f294cdf1d0ae291919efad6) we het gehad over de zeer beladen vraag wat de gevaren van AI zijn nu en in de nabije toekomst. Dit naar aanleiding van de recente oproepen van verschillende AI-labs om meer regulering en vertraging.

Best practice van de week: leerstof oefenen in een racegame

Natuurkundedocent Bart Vennik bouwde met hulp van AI een racegame waarin leerlingen vragen over de lesstof beantwoorden. In de nieuwste aflevering van Het AI-tussenuurtje bespreken we zijn toepassing: een eigen alternatief voor een klassikale quiz, waarbij leerlingen met een autootje over een parcours rijden.

De docent maakt een spel aan en leerlingen doen mee. Onderweg komen ze bij checkpoints waar een vraag verschijnt. Een goed antwoord levert bijvoorbeeld een power-up op waarmee ze voordeel krijgen in de race. Hun kennis van de leerstof heeft zo direct invloed op het spelverloop.

Een interessante keuze: wie achterloopt, kan door vragen goed te beantwoorden weer naar voren komen. Een vroege voorsprong bepaalt dus niet meteen de uitslag. Dat biedt leerlingen die minder goed starten een reden om betrokken te blijven en verder te oefenen.

Het voorbeeld laat zien hoe je als docent met AI een eigen werkvorm kunt bouwen en de spelregels kunt afstemmen op wat je belangrijk vindt in de les. Hier krijgt het beantwoorden van inhoudelijke vragen een duidelijke functie binnen het spel.

Groet,
Tom en Marcel
Team AI voor docenten
https://aivoordocenten.nl

Bekijk deze mail in je browser (https://mailchi.mp/aivoordocenten/het-ai-spiekbriefje-1-5-januari-19886672?e=d28e40c88d)
aivoordocenten.nl . De Nieuwe Erven 3 . Cuijk, Noord-Brabant 5431 NV . Netherlands
uitschrijven (https://aivoordocenten.us19.list-manage.com/unsubscribe?u=e6a8204797fdee5a022c4422d&id=6fce6590c7&t=b&e=d28e40c88d&c=91dcfc7f1d)